Een branderig gevoel door je ondergoed. Pijn bij het fietsen, zitten, vrijen of inbrengen van een tampon. Een vulva die er volgens de arts normaal uitziet, terwijl jij heel duidelijk voelt dat er iets niet normaal voelt.
Dat kan vulvodynie zijn.
Juist omdat er vaak weinig of niets te zien is, kunnen vrouwen lang rondlopen met twijfel. Zit het tussen mijn oren? Stel ik me aan? Moet ik gewoon proberen te ontspannen? Nee. Pijn die niet zichtbaar is, is nog steeds pijn. En je hoeft er niet eerst doorheen te gaan voordat die serieus genomen mag worden.
Een persoonlijk woordje van ons
Als het pijn doet op een plek waar bijna niemand over praat, kun je je ontzettend alleen voelen. Zeker wanneer er niets te zien is of je al meerdere keren hebt gehoord dat je “gewoon wat meer moet ontspannen”.
We willen dat je dit weet: het is helemaal oké.
Het is oké om te stoppen. Om geen penetratie te willen. Om een afspraak spannend te vinden, nog een vraag te stellen of een andere arts te zoeken wanneer je je niet gehoord voelt. Het is oké als intimiteit er nu anders uitziet dan vroeger — of even helemaal niet op je agenda staat.
Je bent niet lastig. Niet minder vrouwelijk. Niet minder aantrekkelijk. En niet stuk.
Bij inWONDERSTATE geloven we dat plezier nooit een prestatie is. Je lichaam is geen project dat je zo snel mogelijk moet afronden. Jij mag kiezen wat welkom voelt, wat vandaag te veel is en wie er dichtbij mag komen.
Jouw pijn verdient aandacht. Jouw grens verdient respect. En jij verdient het om geloofd te worden.
Liefs,
Sanneke & Wendelien
Wat is vulvodynie?
Vulvodynie is pijn aan de vulva die minimaal drie maanden bestaat en waarvoor geen duidelijke oorzaak wordt gevonden. De vulva is het uitwendige deel van de geslachtsorganen: onder andere de buitenste en binnenste vulvalippen, de clitoris en het gebied rond de vaginale opening.
De omschrijving “zonder duidelijke oorzaak” betekent niet dat de pijn onverklaarbaar of ingebeeld is. Het betekent dat er bij onderzoek geen specifieke aandoening wordt gevonden die de pijn volledig verklaart, zoals een infectie, huidziekte, zenuwbeschadiging of hormonale verandering. Zulke aandoeningen moeten daarom eerst worden onderzocht en waar nodig apart worden behandeld.
Vulvodynie kan ook bestaan naast een andere aandoening. Een diagnose is dus geen reden om nieuwe of veranderende klachten automatisch aan vulvodynie toe te schrijven.
Hoe kan vulvodynie voelen?
Vrouwen omschrijven de pijn onder andere als:
-
branderig of schraal;
-
stekend, scherp of prikkend;
-
rauw of geïrriteerd;
-
kloppend of drukkend;
-
jeukend zonder duidelijke huidafwijking;
-
overgevoelig, alsof zelfs lichte aanraking te veel is.
De pijn kan optreden bij aanraking, bijvoorbeeld door seks, een tampon, strakke kleding, een fietszadel of lang zitten. Bij sommige vrouwen ontstaat de pijn spontaan, zonder direct contact. De klachten kunnen constant aanwezig zijn, in periodes komen of pas na een activiteit voelbaar worden.
De intensiteit zegt niet altijd iets over wat er te zien is. Een vulva kan er rustig uitzien en toch zeer pijnlijk aanvoelen.
Welke vormen van vulvodynie zijn er?
Vulvodynie wordt beschreven aan de hand van de plaats van de pijn en de manier waarop die ontstaat.
Gelokaliseerde, uitgelokte vulvodynie
Bij gelokaliseerde uitgelokte vulvodynie zit de pijn op een specifiek deel van de vulva en ontstaat deze door aanraking of druk. Wanneer de pijn zich vooral rond de vaginale opening bevindt, wordt dit vaak provoked vestibulodynia of uitgelokte vestibulodynie genoemd. De afkorting PVD wordt ook gebruikt.
Gegeneraliseerde, spontane vulvodynie
Bij deze vorm is een groter deel van de vulva pijnlijk en kan de pijn zonder aanraking ontstaan. Zitten of kleding kan de klacht soms nadrukkelijker voelbaar maken, maar er hoeft geen duidelijke prikkel te zijn.
Een gemengde vorm
De pijn kan zowel gelokaliseerd als verspreid zijn en zowel spontaan als na aanraking optreden. De indeling is een beschrijving van het klachtenpatroon, geen voorspelling van het verloop.
Is vulvodynie hetzelfde als vaginisme?
Nee, maar ze kunnen wel tegelijk voorkomen.
Bij vulvodynie staat aanhoudende pijn aan de vulva centraal. Bij vaginisme spannen de bekkenbodemspieren zich onbewust aan rond een poging of verwachting van penetratie, waardoor inbrengen moeilijk, pijnlijk of niet mogelijk kan zijn.
Vulvaire pijn kan ervoor zorgen dat je lichaam zich tegen een volgende aanraking beschermt. De bekkenbodem kan dan al vóór penetratie aanspannen. Andersom kan aanhoudende spierspanning bijdragen aan pijn en gevoeligheid in het gebied. Daarom kijkt een goede beoordeling niet alleen naar de huid of alleen naar de spieren, maar naar het geheel.
Hoe ontstaat vulvodynie?
Er is niet één oorzaak vastgesteld. Deskundigen spreken over mogelijk geassocieerde factoren: omstandigheden die bij een deel van de vrouwen een rol kunnen spelen, zonder dat één factor de klacht bij iedereen verklaart.
Daarbij kan worden gedacht aan:
-
een verhoogde gevoeligheid van zenuwen of pijnverwerking;
-
overactiviteit, gevoeligheid of verminderde coördinatie van de bekkenbodem;
-
hormonale factoren;
-
eerdere infecties of irritatie;
-
ontstekingsprocessen;
-
andere langdurige pijnklachten;
-
stress, stemming, coping, relaties en seksuele ervaringen.
Deze factoren kunnen elkaar beïnvloeden. Dat psychologische of relationele aspecten worden besproken, betekent niet dat de pijn psychisch is bedacht. Chronische pijn heeft invloed op spanning, aandacht, stemming, seks en relaties — en andersom kunnen deze factoren de pijnervaring beïnvloeden.
De pijn–spanning–vermijdingcirkel
Pijn maakt alert. Als je verwacht dat aanraking pijn zal doen, kan je ademhaling veranderen en kunnen je buik, billen en bekkenbodem zich aanspannen. Aanraking kan daardoor nog intenser binnenkomen. Na een pijnlijke ervaring is het logisch dat je seks, tampons, fietsen of zelfs knuffelen gaat vermijden.
Vermijden is geen zwakte. Het is een beschermingsreactie. Tegelijk kan een steeds kleiner wordend dagelijks of intiem leven zwaar voelen. Professionele begeleiding kan gericht zijn op meer regie, functie en ruimte in je leven. Hoe die begeleiding eruitziet, verschilt per persoon.
Hoe wordt vulvodynie onderzocht?
Een arts begint meestal met vragen over de plek, aard, duur en momenten van de pijn. Ook eerdere infecties, huidproblemen, medicatie, hormonen, menstruatie, seks, plassen en andere pijnklachten kunnen worden besproken.
Bij lichamelijk onderzoek kan een arts:
-
de vulva uitwendig bekijken;
-
met een vochtig wattenstokje voorzichtig verschillende plekken aanraken om het pijngebied in kaart te brengen;
-
de bekkenbodem beoordelen, wanneer jij daar toestemming voor geeft;
-
materiaal afnemen als een infectie moet worden uitgesloten;
-
zo nodig aanvullend onderzoek of een verwijzing voorstellen.
Je houdt altijd de regie. Je mag vooraf vragen wat de arts wil doen, aangeven wat je niet wilt en het onderzoek op ieder moment pauzeren of stoppen. Een inwendig onderzoek is geen test die je moet doorstaan om geloofd te worden.
Welke professionele hulp kan worden besproken?
De begeleiding bij vulvodynie is vaak persoonlijk en soms multidisciplinair. Afhankelijk van je klachten kunnen bijvoorbeeld een huisarts, gynaecoloog of vulva-arts, geregistreerd bekkenfysiotherapeut, seksuoloog, psycholoog of pijnspecialist betrokken zijn.
Medische beoordeling en medicatie
Een arts onderzoekt eerst of een infectie, huidziekte, hormonale verandering, neurologische oorzaak of andere aandoening de klachten verklaart of ernaast bestaat. Afhankelijk van het type pijn en jouw situatie kan een arts lokale of orale medicatie bespreken. Gebruik geen verdovende, hormonale of andere medische crème zonder persoonlijk advies.
Bekkenfysiotherapie
Wanneer de bekkenbodem overactief, gevoelig of moeilijk los te laten is, kan een geregistreerd bekkenfysiotherapeut onderzoek en oefeningen voorstellen. De begeleiding kan zich richten op ademhaling, lichaamsbewustzijn, spiercoördinatie en het leren herkennen van aanspannen en loslaten. Meer knijpen is niet automatisch de juiste aanpak.
Psychoseksuele begeleiding
Een seksuoloog of psycholoog kan ondersteuning bieden bij angst voor pijn, verlies van zin, vermijding, schaamte, relatievragen of de impact op je zelfbeeld. Cognitieve gedragstherapie of psychoseksuele therapie kan onderdeel zijn van een behandelplan. Dit is geen erkenning dat de pijn “tussen je oren” zit; het is aandacht voor alles wat langdurige pijn met je leven kan doen.
Geleidelijke aanraking of inbrengoefeningen
Wanneer aanraking of penetratie een persoonlijk doel is, kan een behandelaar geleidelijke oefeningen bespreken. Daarbij kunnen een eigen hand, een pelotte of een dilator worden gebruikt. Het tempo, de maat en het doel worden afgestemd op jou. Door pijn heen oefenen is niet de bedoeling en een grotere maat is geen rapportcijfer.
Een operatie
Een operatie wordt slechts in specifieke situaties overwogen en is volgens Nederlandse patiënteninformatie uiterst zeldzaam. Dit is specialistische besluitvorming na uitgebreid onderzoek en bespreking van andere opties.
Geen enkele aanpak past bij iedereen en een behandeling biedt geen gegarandeerde uitkomst. Vraag je behandelaar naar het doel, de mogelijke voor- en nadelen en wat je mag verwachten.
Wat kun je zelf doen terwijl je hulp zoekt?
Zelfzorg vervangt geen medische beoordeling, maar je kunt onnodige irritatie en druk proberen te beperken.
-
Was alleen de buitenkant van de vulva en gebruik lauw water. Reinig de vagina niet van binnen.
-
Vermijd geparfumeerde zeep, deodorant, vaginale douches en andere geurende producten rond de vulva.
-
Kies kleding en ondergoed die niet knellen als druk je klachten uitlokt.
-
Houd eventueel bij wanneer de pijn optreedt en wat eraan voorafging. Zo’n overzicht kan een gesprek met je arts ondersteunen.
-
Stop met een product of handeling wanneer je huid geïrriteerd raakt of de pijn toeneemt.
-
Forceer geen penetratie. Intimiteit hoeft geen penetratie te bevatten.
-
Gebruik medicinale, verdovende of hormonale producten alleen na overleg met een arts of apotheker.
Er bestaat geen universeel “vulvodynie-dieet”, supplement of thuisroutine waarvan vaststaat dat die voor iedereen passend is. Wees voorzichtig met online succesverhalen die één oorzaak of snelle oplossing presenteren.
Intimiteit wanneer aanraking pijn doet
Pijn kan seks veranderen, maar jij bepaalt wat seks voor jou betekent. Penetratie is geen verplicht eindpunt. Je kunt samen onderzoeken welke aanraking op dit moment welkom, neutraal of niet prettig is — zonder dat een avond alsnog ergens naartoe moet.
Spreek desnoods drie simpele signalen af: groen voor doorgaan, oranje voor vertragen of aanpassen en rood voor direct stoppen. De ander hoeft je pijn niet op te lossen. Luisteren, geloven en geen druk zetten zijn al wezenlijke vormen van steun.
Productinformatie: bedoeld gebruik en eigenschappen
Onderstaande omschrijvingen beperken zich bewust tot bedoeld gebruik, productspecificaties en veiligheid. Of een hulpmiddel in jouw situatie passend is, is geen producteigenschap. Bespreek gebruik bij aanhoudende vulvaire pijn bij voorkeur met je arts of behandelaar en volg altijd de instructies van de fabrikant.
Glijmiddel op waterbasis
Het 100% Natural Water-Based Lube is een glijmiddel op waterbasis in een verpakking van 100 ml. De formule heeft volgens de productinformatie een pH van 4,0–4,5 en bevat:
Aqua, Propanediol, Glycerin, Xanthan Gum, Inulin, Sodium Lactate, Alpha-Glucan Oligosaccharide, Sodium Hyaluronate, Lactic Acid, Sodium Benzoate en Potassium Sorbate.
Het product voegt glijvermogen toe en beperkt mechanische wrijving tijdens aanraking of inbrengen. Het is volgens de fabrikant geschikt voor gebruik met condooms en toys. Controleer vooraf de ingrediëntenlijst, gebruik het niet om door pijn heen te gaan en stop bij irritatie of pijn.
Dilatorset met vier maten
De Wellness Silicone Dilator Set bestaat uit vier oplopende maten voor stapsgewijze inbrengoefeningen. De dilators zijn gemaakt van niet-poreus, platinum-cured siliconen van medische kwaliteit en hebben afgeronde toppen, flexibele schachten en hartvormige bases.
De maten zijn:
-
XS: 8,9 cm lang, diameter 1,27 cm;
-
S: 12 cm lang, diameter 1,91 cm;
-
M: 14 cm lang, diameter 2,54 cm;
-
L: 15,2 cm lang, diameter 3,2 cm.
Gebruik een dilator alleen wanneer inbrengen binnen je persoonlijke plan en grens past. Gebruik voldoende compatibel glijmiddel op waterbasis, forceer niets en stop bij pijn. Reinig en bewaar de set volgens de productinstructies.
Kiwi bekkenbodemtrainer
De Kiwi Bekkenbodem Trainer is geen vaginaal gewicht voor krachttraining. Het product is ontworpen voor uitwendige en — wanneer dat comfortabel voelt — oppervlakkige inwendige massage en vibratie rond een gespannen gevoel in de bekkenbodem. De verschillende uiteinden zijn bedoeld voor gerichte aanraking en de standen bieden verschillende vibratiesensaties.
Begin uitwendig en op de laagste stand. Inbrengen is niet noodzakelijk. Gebruik voldoende compatibel glijmiddel, forceer niets en stop bij pijn. Kiwi is geen medische behandeling.
Bekijk de feitelijke productinformatie over bekkenbodem- en wellness-tools
Wanneer neem je contact op met een arts?
Maak een afspraak wanneer pijn, een branderig gevoel of irritatie aan de vulva niet weggaat of terugkomt. Laat klachten ook beoordelen wanneer seks, een tampon, zitten, fietsen, plassen of dagelijkse kleding pijnlijk wordt.
Neem opnieuw contact op wanneer bestaande klachten veranderen. Wacht niet af bij bijvoorbeeld:
-
wondjes, blaren, zweren of duidelijke huidveranderingen;
-
een zwelling of knobbeltje;
-
afwijkende afscheiding, sterke geur of koorts;
-
onverwacht bloedverlies;
-
plotselinge of snel toenemende pijn;
-
problemen met plassen;
-
pijn na een nieuwe seksuele partner of mogelijk soa-risico.
Deze signalen betekenen niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Ze verdienen wel een medische beoordeling in plaats van zelfdiagnose.
Veelgestelde vragen over vulvodynie
Kun je vulvodynie zien?
Vaak zijn er geen duidelijke zichtbare afwijkingen. De huid kan er normaal uitzien terwijl aanraking toch pijnlijk is. Een arts onderzoekt ook andere mogelijke oorzaken van vulvaire pijn.
Is vulvodynie een infectie of soa?
Vulvodynie is zelf geen infectie of soa. Infecties en soa’s kunnen wel vulvaire pijn veroorzaken en moeten soms worden uitgesloten. Laat nieuwe klachten daarom beoordelen.
Komt vulvodynie alleen voor bij seks?
Nee. Bij een uitgelokte vorm kan seks of andere aanraking pijn geven. Bij een spontane vorm kan pijn ook zonder aanraking ontstaan. Zitten, kleding, fietsen of een tampon kunnen eveneens een rol spelen.
Kan ik seks hebben met vulvodynie?
Seks hoeft geen penetratie te betekenen. Kies alleen handelingen waarvoor je op dat moment vrij toestemming geeft en die niet geforceerd worden. Bespreek aanhoudende pijn met een deskundige. Doorgaan bij pijn is geen noodzakelijke oefening.
Zijn Kegel-oefeningen geschikt?
Niet automatisch. Wanneer de bekkenbodem overactief is of moeilijk loslaat, kan extra aanspannen ongeschikt zijn. Een geregistreerd bekkenfysiotherapeut kan beoordelen welke vorm van spiercoördinatie bij jouw situatie past.
Welke rol kunnen hulpmiddelen hebben binnen begeleiding?
Een behandelaar kan een glijmiddel, dilator of bekkenbodemtool opnemen in een persoonlijk plan. Of dat passend is, hangt af van je klachten, doelen en grenzen. Het product zelf blijft een gebruiksvoorwerp met een omschreven functie en gebruiksinstructie; het bepaalt niet welke medische aanpak nodig is of wat de uitkomst zal zijn.
Waar vind ik gespecialiseerde hulp?
Je kunt beginnen bij de huisarts. Die kan zo nodig verwijzen naar een gynaecoloog, vulvapoli, geregistreerd bekkenfysiotherapeut, seksuoloog of pijnspecialist. De Nederlandse Vereniging voor Vulva Pathologie publiceert een overzicht van vulvapoli’s.
Medische noot en bronnen
Deze blog geeft algemene informatie en is geen diagnose of persoonlijk behandeladvies.
Gebruikte bronnen:
Leave a comment